Columbarium

Columbarium

In de 19e eeuw en begin 1900 was het wonen in een buitenplaats aan de Bergsche plassen erg populair. Een van die buitens, genaamd Vredestein, was gelegen op de plaats waar zich nu de Bergsche Haven bevindt, ook wel bekend als het voormalige notariskantoor Nouwen. Het werd van eind van de 19e eeuw tot aan 1916 bewoond door Pieter Kruijff Bartholomeus Zn. (1835-1916).

Langs de straatweg bestonden in die tijd aardig wat buitenplaatsen, gebouwd door welgestelden uit de stad. Ze droegen namen als: Lommerijk, Haagwijk, Bijdorp, Swaenenhof, et cetera. En zo ook Vredestein. De plassen vormden een geliefd buitengebied. Ze dankten hun ontstaan aan het steken van veen; wat dé brandstof was in de meeste huishoudens vóór het kolentijdperk. Wegens gebrek aan molencapaciteit was het niet gelukt om het plassengebied droog te malen en dus genieten we tot op de dag van vandaag van dit prachtige stukje natuur in onze dichtbevolkte randstad.

Export en import
Pieter Kruijff Bzn. met zijn familie betrok de buitenplaats Vredestein uit 1757 tegen het einde van de 19e eeuw. Het bestond uit een herenhuis met een koetshuis. En hoewel hij zelf een voortvarend zakenman en reder zou zijn geweest, had Pieter een deel van zijn vermogen geërfd van een rijke tante. Zoals ten tijde van de Hanze en net als zijn vader leefde Bartholomeus Kruijff van de in- en export naar Noorwegen. Daarbij ging het hoofdzakelijk om zout en kaas als exportproduct en hout en stokvis als importproduct.

Familiegraf op Oud Kralingen.
Voordat hij zich met zijn gezin in Hillegersberg vestigde, woonden zij op de Vredehof in Kralingen. Zijn tweede vrouw kwam daar ook vandaan. Het was de dochter van een herbergier. Kennelijk lag hun hart nog een beetje in Kralingen, want op de begraafplaats Oud Kralingen liet Pieter Kruijff BZn. een familiegraf bouwen. Pieter’s eerste vrouw was al eerder bijgezet in een van de hoge grafkelders op die begraafplaats. Het waren in feite de fundamenten en overblijfselen van de uit 1550 stammende kerk, die in ca 1850 werd gesloopt. Daarvoor in de plaats kwam de Hoflaankerk aan de oude Dijk. Op de gevelsteen van het mausoleum prijkt het jaartal 1911. Maar in een interview op RTV Rijnmond met mevrouw Kruijff-Leijs, die was getrouwd met een zoon van Pieter BZn. noemt zij de jaren 1915/1916. ( interview RTV, op YOU-tube mausoleum Rotterdam) Tijdens dit gesprek vertelt ze dat het graf 500.000 guldens zou hebben gekost, dat is gelijk aan een huidige som van 1.5 miljoen euro in 2015.

Pogingen tot herstel
Het hele Dorp Oud Kralingen verhuisde naar het nieuwe Kralingen, want door veenafgravingen rondom het dorp, was alles ernstig gaan verzakken. De begraafplaats bleef en is nog steeds in bezit van de Hoflaankerk, de Hervormde gemeente Kralingen. Het kerkhof werd echter tot een algemene begraafplaats. In 2006 zijn de 12 kisten van de familie Kruijff uit het Mausoleum gehaald en bijgezet in de hoge grafkelders, die ook nog steeds eigendom waren van de verre nazaten van Kruijff Bzn. Zij wilden en konden geen tonnen investeren om het bijzondere bouwwerk, dat ernstig in verval was geraakt, te restaureren. De begraafplaats ondernam daarna wel enkele pogingen om tot restauratie te komen, maar dit streven strandde keer op keer.

Een nieuwe bestemming
“In februari 2013, zag ik tijdens een begrafenis het bouwwerk in de steigers staan, zo te zien al jaren. Navraag bij de beheerder, maakte duidelijk dat het Rijksmonument waarschijnlijk wel gesloopt zou gaan worden. Ze waren al jaren met plannen bezig, maar tot nu toe waren deze op niets uitgelopen. Nog diezelfde week nam ik contact op met het bestuur van de Hoflaankerk. Ik kreeg de opdracht uit te zoeken of er subsidie mogelijkheden waren. Bij de Provincie Zuid-Holland, die de monumentengelden van de RCE (Rijksdienst Cultureel Erfgoed) uitsmeert over Zuid-Holland, lagen wel kansen”, aan het woord is Norman Langelaan, adviseur monumentenrestauratie. “Binnen één maand moest er een uitgebreide begroting op tafel liggen. Dus even alle zeilen bijzetten. Al snel werd duidelijk dat al het natuursteen aan de buitenzijde moest worden verwijderd en op nieuw met RVS doken moest worden verankerd. Een groot deel van het natuursteen was gebroken, dat zou gelijmd moeten worden. Gelukkig konden we gebruik maken van de tekeningen van Architect Backx die het ca 7 jaar geleden had opgemeten en getekend. Maar een bestek en begroting voor ca 600 onderdelen moest wel ´even´ gemaakt worden. Nadat alles opnieuw was geïnventariseerd, kon het worden beschreven. Net op tijd en half uur voor sluitingstijd werd de aanvraag ingediend. Maar, met het resultaat dat de provincie Zuid Holland 4 ton subsidie toekende. De stichting Volkskracht gaf daar bovenop ook nog eens een bedrag. Dankzij dit alles en een tegen zeer lage rente verstrekte restauratiehypotheek, kon de bouw uiteindelijk worden gestart” . Een specialistisch en uniek karwei. Er werd besloten om het werk zonder hoofdaannemer uit te laten voeren. Een groot deel van dit werk bestond uit steenhouwerswerk en het restaureren en opniew aanbrengen van het natuursteen met nieuwe RVS doken. BAM BAM een jong steenhouwersbedrijf stond meer dan één jaar op de overdekte steigers om de klus te klaren. Samen met Delstuc, de restauratiestukadoor en de verguldster, wisten zij het gebouw weer in volle glorie te herstellen. Naast het interieur deden de stukadoors een bijzondere klus. Het betonnen koepeldak van 9 cm dik moest weer worden voorzien van een nieuwe zandsteenkleurige stuclaag in blokmotief, zodat dit zou lijken op een dak van natuursteenblokken. Een werkelijk uniek karwei in Nederland. Met uitzondering van de zwarte Zweeds granieten trap, die toegang geeft tot de achthoekige kapel, moesten ook de lambriseringen van bijzondere marmersoorten en vier zitnisjes, geflankeerd door geaderde Bleu Belge pilaartjes, er aan geloven. Zij ondergingen een geweldige opknapbeurt. Tenslotte werd ook al het glas-in-lood werk met o.a. gebrandschilderse vergankelijksheidssymbolen onder handen genomen door Smelt glasatelier.

Urnenkelder of columbarium
Midden in de ruimte gaat een ijzeren trap naar de voormalige grafkelder, deze ruimte is nu getransformeerd tot Columbarium, of urnenkelder. Langs de muur zitten ca 100 kastjes, geschikt voor één en twee urnen en in de hoeken bevinden zich familie kasten waar wel 6 of 8 urnen in kunnen. De urnenkasten zijn door ca 8.000 ledlampjes verlicht, waardoor de urnen mooi worden aangelicht. Het ligt in de bedoeling dat er mooie urnen in komen, bijvoorbeeld door kunstenaars gemaakt. En er is een keuze uit transparante deurtjes, in verschillende uitvoeringen. Deze kunnen ook worden voorzien van een gedicht foto of tekening.

Met dit herstelde Mausoleum, dat dankzij de prachtige urnenkelder een bijzondere meerwaarde heeft gekregen en bovendien een aanwinst is voor de begraafplaats Oud Kralingen, is de stad Rotterdam een stukje cultureel erfgoed rijker. Een bijzonder monument, ooit gebouwd voor de familie van een rijke Hillegersbergenaar t.w. Pieter Kruijff Bartholomeus Zn. (1835-1916).

Tekst : Norman Langelaan – Bewerking: Sijmen Aleman – Fotografie: Jan Willem Kommer